W obecnych realiach procesowych— wydłużających się postępowań i przeciążonych sądów —warto spojrzeć na mediację szerzej, również jako narzędzie przedprocesowe.

W przypadku pełnomocników profesjonalnych – radców prawnych i adwokatów obowiązek promowania mediacji wynika choćby z kodeksów etyki zawodowej  (szerzej o tym pisaliśmy tu: https://aspektolegal.pl/mediacja-zaczyna-sie-u-prawnika/). Poinformowany klient jest świadom swoich możliwości, alternatyw do procesu. W tych czy innych okolicznościach może podjąć sam konkretne decyzje, które doprowadzą do wygaśnięcia sporu. Przykład: klient – mimo analizy szans na większą wygraną – może w danym momencie zdecydować się na mediację i przyjąć nawet mniej korzystną ofertę finansową niż szacowaliśmy jako możliwą w procesie. Dlaczego? Bo stoją za tym inne, ważniejsze względy, jak np. rozpoczęcie kolejnej inwestycji i utrzymanie pracowników. Ugoda może mu pozwolić działać w sytuacji, gdy długi proces oddala go od tych planów.

Dostrzegam tu przede wszystkim ogromną rolę pełnomocników we wspieraniu klientów i pomocy w podjęciu decyzji co do wyboru mediacji albo wyboru samego momentu, w którym mediację warto przeprowadzić. Edukowaniem własnych klientów jest też rekomendowanie stosowania klauzul mediacyjnych w umowach, co ma kluczowe znaczenie w budowaniu świadomości uczestników obrotu gospodarczego w przedmiocie stosowania mediacji.

Szczególnie polecam holistyczne spojrzenie na sprawę, wyjście poza ramy sporu, po to, by rozwiązać kompleksowo problemy prawne klientów. W mediacji można wygasić nie tylko jeden spór, ale też inne roszczenia, w tym takie, które nie trafiły jeszcze na wokandę, a stanowią zarzewie konfliktu.  

Mediacja przedprocesowa to także szansa na zdobycie informacji, których strona albo pełnomocnik wcześniej nie posiadali. Czasem pojawiają się fakty, które zmieniają kierunek procesu. Przykład: informacje o złej sytuacji finansowej przeciwnika mogą wpłynąć na konieczność zabezpieczenia  powództwa, a przedłożone przez przeciwnika notatki z narad z ustaleniami co do zakresu zleconych robót mogą zmienić kształt dotychczasowego roszczenia.

Jest jeszcze jeden pozytywny aspekt mediacji przedprocesowej, nawet gdy do ugody nie dojdzie. To wyczyszczenie przedpola sporu. Mediacja może wyjaśnić wiele wątpliwości, doprowadzić do ugodzenia niektórych roszczeń albo ich części (np. w zakresie kilku faktur). Bardzo ważne są tu uważność i zwinność pełnomocnika, zwłaszcza gdy chodzi o wsparcie w wyjaśnieniu skutków decyzji procesowych podejmowanych przez klientów, np. wpływu ugodzenia części roszczeń na zmniejszenie opłat w sądzie.

Jak widać, mediacja przed procesem – nawet bez ugody – może być realnym narzędziem przedprocesowym, stąd kluczowa jest dziś umiejętność korzystania z niej na każdym etapie sporu.

 

Jeżeli zastanawiasz się, czy w Twojej sprawie mediacja jest możliwa albo potrzebujesz wsparcia w Twoim sporze, zapraszam do kontaktu.

W relacji inwestor – wykonawca kary umowne często budzą największe emocje, podobnie jak stanowią jedną z głównych przyczyn sporów sądowych. Doświadczenia procesowe naszej kancelarii w obszarze sporów, jak i mediacji pokazują, że niejednokrotnie podłożem konfliktów (zwłaszcza na tle umów w ramach zamówień publicznych) jest nakładanie kar umownych w wysokości nieadekwatnej do chronionego interesu inwestora, w oderwaniu od podejścia opartego na analizie ryzyka.

Jak redagować postanowienia o karach umownych, by były efektywne, a zarazem ograniczały ryzyko wątpliwości interpretacyjnych i sporów co do ważności, skuteczności lub treści danej klauzuli ?

Z pomocą przychodzą rekomendacje Prokuratorii Generalnej RP w zakresie formułowania postanowień umów dotyczących kar umownych. Choć dedykowane pierwotnie podmiotom publicznym, stanowią doskonały punkt odniesienia dla sektora prywatnego, definiując standardy profesjonalnej redakcji umów.

Metodyka przygotowania postanowień o karach umownych

Zgodnie z rekomendacjami, proces redagowania kar umownych powinien zostać poprzedzony wnikliwą analizą celowościową. Prokuratoria wskazuje tutaj na następujące aspekty, które należy wziąć pod uwagę:

1.Identyfikacja chronionego interesu

Zastrzeżenie kary nie może być czynnością rutynową. Wierzyciel (Inwestor) powinien dokładnie przemyśleć i zdefiniować, jaki konkretny interes – majątkowy lub niemajątkowy (np. interes społeczny w terminowej realizacji infrastruktury) – wymaga zabezpieczenia.

• Dla Inwestora: Precyzyjne określenie celu kary ułatwia jej późniejszą obronę przed sądem w przypadku zarzutu o rażące wygórowanie.
• Dla Wykonawcy: Zrozumienie intencji Inwestora pozwala na lepszą ocenę ryzyk operacyjnych związanych z realizacją zadania. 

2.Optymalizacja wysokości kary a efektywność ekonomiczna

Prokuratoria zwraca uwagę na korelację między wysokością kary a ostateczną ceną oferty. Mechanizm ten jest kluczowy w budownictwie:

• Ryzyko miarkowania: Kary ustalone w oderwaniu od obiektywnych interesów wierzyciela generują spory sądowe i zwiększają prawdopodobieństwo ich istotnego obniżenia przez sąd (miarkowanie na podstawie art. 484 § 2 k.c.).
• Wycena ryzyka: Nadmierne obciążenia umowne wpływaja na wartość ofert – wykonawcy przenoszą koszt potencjalnych kar na inwestora już na etapie wyceny, co obniża efektywność finansową całej inwestycji.

3.Proporcjonalność dolegliwości

Właściwie skonstruowana kara musi stanowić realną dolegliwość dla dłużnika (funkcja stymulacyjna), jednak nie może prowadzić do nieuzasadnionego wzbogacenia wierzyciela. Analiza powinna uwzględniać stopień złożoności kontraktu oraz specyfikę danej branży.

 

Kluczowe wnioski dla praktyki kontraktowej

Wprowadzenie rekomendowanych standardów do umów budowlanych pozwala na:

• Zwiększenie sprawności inwestycji: Realne kary redukują liczbę sporów blokujących rozliczenia.
• Transparentność ofertową: Ustalenie kar na racjonalnym poziomie nie odstrasza wykonawców, którzy nie muszą zabezpieczać się przed wyjątkowo niekorzystanymi zapisami umownymi.
• Stabilność prawną: Postanowienia oparte na analizie celowościowej są trudniejsze do podważenia w toku kontroli lub postępowań sądowych.

 

Pełna analiza prawna przygotowana przez Prokuratorię Generalną RP, dostępna jest  pod adresem:

https://www.gov.pl/web/prokuratoria/rekomendacje-i-wzory-postanowien-umow

Jeśli przed Tobą konflikt, którego tłem są kary umowne, zapraszam do kontaktu.

🟠Zbliża się Międzynarodowy Tydzień Mediacji (13-17.X.2025). Będzie to także Tydzień Mediacji w Aspekto Legal! Bliżej ludzi, relacji i rozmowy o tym, jak zakończyć proces, zanim jeszcze się zacznie. O mediacji – na czym polega, ile trwa i kosztuje, czy jest możliwa w Twojej sprawie.

Zapraszamy do Aspekto Legal na bezpłatne spotkania informacyjne o mediacji w dniach 13-17 października 2025 r. w godz. 14-18.

Kto może się zapisać? Każdy!

Wystarczy, że zadzwonisz lub napiszesz maila i umówisz się na spotkanie. Przejdź do kontaktu

Nie warto czekać, aż będzie za późno na reklamację wad lokalu, kupionych urządzeń czy rozliczenie ze wspólnikiem. Prawo wskazuje okresy, w jakich możemy dochodzić swoich praw, gdyż po ich upływie roszczenie będzie przedawnione. Co to oznacza?

• po tym terminie druga strona może uchylić się od spełnienia świadczenia np. odmówić zapłaty i powołać się na przedawnienie,

• samo roszczenie nie znika, ale nie można go skutecznie dochodzić w sądzie, jeśli druga strona podniesie zarzut przedawnienia; gdy tak się stanie, sąd oddali Twoje powództwo.

Przykładowe terminy przedawnienia:

• roszczenia z tytułu sprzedaży rzeczy ruchomej (rękojmia) – 2 lata

• roszczenia między przedsiębiorcami (B2B) – najczęściej 2 lub 3 lata, zależnie od rodzaju umowy

• roszczenia wobec sprzedawcy z tytułu wad nieruchomości – 5 lat

• zadośćuczynienie czy odszkodowanie z tytułu czynu niedozwolonego – 3 lata od uzyskania wiedzy o szkodzie i osobie sprawcy.

Są także sposoby, by „zatrzymać zegar” przedawnienia. Jeśli masz roszczenie (np. ktoś zalega Ci z zapłatą), możesz przerwać bieg przedawnienia, co oznacza, że termin liczy się od nowa, a Ty zyskujesz więcej czasu na dochodzenie roszczeń. Oto przykładowe czynności, które temu służą:

• skuteczne wniesienie pozwu

• zgłoszenie zarzutu potrącenia przez pozwanego w procesie

• zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym

• uznanie długu przez dłużnika – np. gdy podpisze ugodę, potwierdzi zadłużenie i poprosi o rozłożenie na raty.

W naszej praktyce zauważamy, że najczęstszą przyczyną opóźnień jest:

• błędne założenie, że „jeszcze jest czas”,

• oczekiwanie na polubowne zakończenie sporu bez podjęcia konkretnych działań w tym temacie,

• nieświadomość długości terminów przedawnienia (często są krótsze niż się wydaje),

• brak formalnych ustaleń odnośnie terminu zapłaty lub innego działania przerywającego bieg przedawnienia,

• brak wiedzy, kiedy dokładnie termin zaczął biec (np. od kiedy liczony jest czas po ujawnieniu wady) albo w stosunku do kogo skierować roszczenie (np. do sprawcy szkody czy ubezpieczyciela).

Jeżeli masz problem z ustaleniem terminu przedawnienia czy zgłoszeniem roszczenia w Twoje sprawie, zapraszamy do naszego Aspekto.

Naczelny Sąd Administracyjny w jednej z prowadzonych przez naszą kancelarię spraw stwierdził, że nasz klient – generalny wykonawca robót budowlanych – nie odpowiada za zniszczenie drzew na terenie robót, a dokładnie za upadek dwóch drzew, do którego doszło podczas silnej burzy z porywistym wiatrem. Po siedmiu latach sporu, kilku decyzjach administracyjnych i dwóch wyrokach WSA, ostatecznie wypowiedział się NSA, który oddalił skargę kasacyjną zamawiającego – inwestora publicznego, na którego nałożona została administracyjna kara pieniężna za zniszczenie drzew.

W uzasadnieniu wyroku NSA zwrócił uwagę, że wynikająca z art. 652 k.c. ogólna odpowiedzialność wykonawcy za szkody wynikłe na terenie budowy po jego protokolarnym przejęciu, nie dotyczy wszelkich szkód. Jest to odpowiedzialność za szkodę w ujęciu cywilnoprawnym, bo tego dotyczą unormowania kodeksu cywilnego. Na bazie tego przepisu nie można przyjmować, że z chwilą protokolarnego przejęcia terenu budowy wykonawca ponosi automatycznie odpowiedzialność za uszkodzenie, zniszczenie drzewa lub krzewu oraz za usunięcie drzewa lub krzewu bez zezwolenia, o której mowa w art. 88 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16.04.2004 r.  o ochronie przyrody.  Kara za tego rodzaju zdarzenie nakładana jest na posiadacza nieruchomości, albo na inny podmiot, jeśli działał bez zgody posiadacza nieruchomości.  

I w tym miejscu NSA dostrzegł rzecz bardzo istotną. Mianowicie, nie można z samego faktu przekazania terenu budowy wnioskować, że wykonawca stał się posiadaczem samoistnym. Jeżeli inwestor powierza teren budowy tylko w celu prowadzenia robót budowlanych w sposób wskazany przez inwestora (który określa dokumentacja projektowa pochodząca od inwestora, wytyczne inspektorów) i nadzorowany przez wyznaczonych w tym celu inspektorów nadzoru inwestorskiego (w tym inspektora ds. zieleni), to władztwo nad powierzonym terenem nadal pozostaje przy inwestorze.  Wykonawca włada terenem wyłącznie w interesie kontrahenta, dla którego wznosi obiekt, jego władanie jest „czysto zastępcze”. Wykonawca robót działał jak dzierżyciel, a nie posiadacz samoistny. 

Dla wyjaśnienia kilku faktów: w przedmiotowej sprawie zakres prac obejmował m.in. rozbiórkę fundamentów starego ogrodzenia, w pobliżu którego rosły drzewa. Prace miały być realizowane zgodnie z dokumentacją dostarczoną przez zamawiającego.  W trakcie realizacji zamawiający określił, iż wykop na potrzeby ogrodzenia będzie wykonywany mechanicznie, wiedząc w jakim miejscu (w pobliżu drzew) przebiegają roboty. Tym samym wykazaliśmy, że zamawiający godził się na taki sposób realizacji prac. Wg ustaleń organów, mechaniczny wykop doprowadził do uszkodzenia systemów korzeniowych drzew, które w połączeniu z silnym wiatrem upadły.

Inne wnioski jakie wypływają z uzasadnienia wyroku NSA, które miały zasadnicze znaczenie dla przyjęcia odpowiedzialności zamawiającego za upadek drzew:

• brak jakichkolwiek uwag ze strony zamawiającego i wyznaczonych przez niego inspektorów do sposobu realizacji ogrodzenia,
• zgoda zamawiającego na określony (mechaniczny) sposób wykonania prac związanych z przebudową ogrodzenia,
• wynikający z umowy leżący po stronie zamawiającego obowiązek koordynacji robót innych wykonawców na budowie (np. podmiotu realizującego w tym samym czasie prace związane z likwidacją przyłącza ciepłowniczego w pobliżu drzew) i jego wyłączne kompetencje do decydowania o podmiotach, które mogły w danym czasie realizować prace na terenie robót. Siedem lat sporu, ale ostatecznie wyrok korzystany dla mojego klienta. Skutki prawne przejęcia terenu budowy przez wykonawcę nadal budzą wątpliwości w literaturze przedmiotu, co zauważył też NSA w omawianym wyroku. Gdy jednak wziąć pod uwagę działania inwestora, jego inspektorów i obowiązki wynikające z umowy, tak jak w poruszanej sprawie, to wykonawca wcale nie musi być taki bezradny!

W artykule omówiono orzeczenie  – Wyrok NSA z 19.03.2024 r. sygn. III OSK 1435/22

Oto kilka rad, których wdrożenie z pewnością co najmniej ułatwi obronę przed karami umownymi w takich sytuacjach:

• zwracaj uwagę na terminy realizacji innych ekip, tam gdzie dana ekipa się opóźnia np. nie wykonuje posadzek, a te są konieczne do przygotowania otworów drzwiowych na potrzeby stolarki reaguj! Jak? Na naradach, spotkaniach z podwykonawcami, generalnym, inwestorem. W pismach, mailach, albo smsach. Chodzi nawet o krótkie przekazy, w których wytykasz generalnemu konkretne przeszkody
•  nawet gdy Twoje uwagi odnośnie frontu albo jego braku w stosunku do generalnego wykonawcy są delikatnie mówiąc „niemile” widziane, to w przyszłości będą służyły wykazaniu Twojej racji i niezawinienia w opóźnieniu. Pomyśl, czy warto to zaprzepaścić tylko dlatego, że generalny wykonawca nie życzy sobie takich uwag, albo martwisz się o relację z nim?
• rób zdjęcia, video, na których udokumentujesz dany etap prac w danym czasie, pokażesz że harmonogram z umowy był nieosiągalny, skoro nie miałeś na dany czas frontu; możesz pokazać że materiał masz od dłuższego czasu na budowie i nie możesz go wbudować z uwagi na brak zakończenia wcześniejszego etapu; 
• gdy podobna sytuacja dotyczy innych ekip, bo np. generalny/ inwestor nie zapewnia dokumentacji, odnotuj, których branż, ekip to dotyczy; w razie sporu możesz mieć innych sojuszników, którzy podobnie jak ty opóźnili się z niezawinionych przyczyn,
• tam Twoje rozliczenie następuje na podstawie obmiaru, pamiętaj o prowadzeniu księgi obmiarów i konieczności potwierdzania przez drugą stronę, by nie było sytuacji, że po wykonaniu robót Twój kontrahent zakwestionuje obmiar;
• jeśli wykonałeś prace, a generalny wykonawca ich nie odbiera bez przyczyny, nie bądź bierny; po bezskutecznym wezwaniu do odbioru odbierz jednostronnie i udokumentuj czas oraz stan prac z tej czynności; warto zaprosić osobę postronną np. rzeczoznawcę, biegłego by uczestniczył w tej czynności, a następnie w razie sporu potwierdził ten fakt.

Tak jak na każdej budowie czy inwestycji są pewnie jeszcze inne sytuacje, które mogą zmienić te okoliczności. Warto zatem poradzić się wcześniej, zanim nadejdzie moment, kiedy otrzymasz notę z naliczoną karą.