W dniu 5 sierpnia 2025 r. została przyjęta nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego, która wprowadza nowe przepisy o mediacji. Mediacja ma być m.in. mniej sformalizowana,  a w procesach budowlanych będzie obowiązkowa na starcie.

Co ważne – pierwsze przepisy wchodzą w życie już 10 września 2025 r., a większość pozostałych zacznie obowiązywać od 1 marca 2026 r.

Nowe przepisy o mediacji – co zmienia się od 10 września 2025?

• Milcząca zgoda na mediację – jeśli sąd skieruje strony do mediacji, brak sprzeciwu w ciągu tygodnia będzie oznaczał zgodę. Do tej pory potrzebna była aktywna akceptacja.
• Dokumenty w formie elektronicznej – protokół z mediacji i ugoda mediacyjna mogą być podpisywane kwalifikowanym podpisem elektronicznym. To oszczędność czasu i mniej formalności, zwłaszcza w sprawach prowadzonych na odległość.

Co wejdzie w życie od 1 marca 2026?

• Obowiązkowa mediacja w sporach budowlanych – w sprawach gospodarczych z umów o roboty budowlane (i umów z nimi związanych) sąd zawsze skieruje strony do mediacji przed pierwszą rozprawą
• Większe kompetencje referendarzy – będą mogli m.in. wydawać postanowienia o skierowaniu do mediacji czy zmieniać mediatora
• Łatwiejsze zatwierdzanie ugód – uproszczono zasady wyboru sądu właściwego i zniesiono obowiązek, by mediator składał protokół do sądu – teraz zrobi to sama strona
• Sankcje kosztowe za odmowę mediacji – jeśli ktoś bez ważnego powodu odmówi udziału w mediacji, sąd może obciążyć go kosztami procesu.

Nie dziwi mnie wybór spraw, które mają być obowiązkowo kierowane do mediacji. Od wielu lat dostrzegam jako pełnomocnik wykonawców czy inwestorów, że procesy budowlane należą do jednych z najbardziej czasochłonnych, kosztownych i wymagających. Poza opłatami sądowymi wiążą się z kosztami związanymi z opiniami biegłych, co do których okresy oczekiwania na wydanie opinii wydłużają się z roku na rok.

W Aspekto Legal oferujemy stronom mediacje umowne, jak też prowadzimy mediacje sądowe na mocy postanowienia sądu.

Jeżeli zastanawiasz się, czy w Twojej sprawie mediacja jest możliwa, zapraszam do kontaktu.

Brak jasnych zasad wyceny robót dodatkowych w umowie o roboty budowlane, to prosta droga do konfliktu. Zwłaszcza gdy chodzi o takie sytuacje:

• wykonawca wykona prace, ale inwestor nie chce płacić, bo „nie było uzgodnienia”, albo uważa że kosztorys został sztucznie zawyżony przez wykonawcę,

• inwestor zleca roboty, ale nie wie, ile to będzie kosztować,

• inwestor zwleka z podpisaniem aneksu, a wykonawca świadom konieczności wykonania robót, realizuje je, aby nie popaść w zwłokę i nie zastrzega, że będzie dochodził za nie zapłaty.

Te sytuacje, nierozwiązane na etapie wykonawstwa albo przy odbiorze, staję się potem przedmiotem sporów budowlanych. Chyba nie ma budowy bez robót dodatkowych, gdzie jakiś zakres prac nie był możliwy do przewidzenia, nie został ujęty w projekcie, a jest konieczny do należytego ukończenia zadania.

Jak uniknąć podobnych problemów?

Warto w umowie przewidzieć zasady wyceny robót dodatkowych.

Zasady obowiązujące obie strony. Mamy wtedy  wytyczną dla wykonawcy do kosztorysowania i hamulec przez nadmierną redukcją cen przez inwestora. I inny ważny aspekt: czas. Jeżeli umowa będzie określała, jak ma wyglądać ta wycena, strony zaoszczędzą czas jaki poświęciłyby na uzgadnianie tych zasad w trakcie realizacji.

Jak wyceniać?

• według stawek z kosztorysu ofertowego

Dla inwestora zaletą tego rozwiązania jest pewność i stałość stawek. Wykonawca z kolei zgadza się na stawki z oferty dla wszystkich robót przez cały okres wykonania zadania; przy długich kontraktach warto rozważyć jakieś ramy czasowe dla obowiązywania tych stawek.

• wg Sekocenbudu albo innego informatora cenowego

Tutaj mamy odwołanie do średnich wartości stawek R, KO, Z, KZ oraz średnich cen materiałów i sprzętu budowlanego dla danego województwa obowiązujących w Sekocenbud np. w kwartale poprzedzającym ten, w którym kalkulacja jest sporządzana. To niezależne od stron źródło informacji cenowej, zasadniczo obrazujące średnią wartość na danym terenie. W procesach sądowych informacje cenowe Sekocenbud to jedno z najpopularniejszych źródeł pozyskania cen do celów kosztorysowania, z których korzystają biegli.

• wg rozeznania rynku

Wytyczną do wyceny będą uzyskane z rynku oferty, cenniki, kosztorysy, gdzie inwestor miałby płacić cenę uśrednioną ustaloną najczęściej na podstawie kilku ofert.

 

Te przykłady wyceny robót stosowane są często sekwencyjnie, gdzie w razie braku stawek w kosztorysie cena będzie ustalana wg Sekocenbudu, a ostatecznie – w razie braku danych w tym informatorze cenowym – na podstawie rozeznania rynku czy indywidualnej wyceny.

I jeszcze jedna ważna rzecz! Nawet najlepiej rozpisane zasady wyceny nie pomogą, jeśli na budowie nie ma komunikacji. Wykonawca musi zgłosić roboty dodatkowe inwestorowi przed wykonaniem, wycenić. Jeżeli kierownictwo budowy i kontraktu nie informuje zarządzających o robotach dodatkowych, dochodzi do sytuacji, gdy wykonawca wykona te prace bez żadnego uzgodnienia z inwestorem warunków wynagrodzenia. Potem może być za późno, zwłaszcza gdy zaoferowane przez inwestora rozliczenie wykonawca potwierdzi jako ostateczne i zrzeknie się innych roszczeń.